Przedstawiciel Ubezpieczeniowo-Finansowy
Twoja emerytura, kapitał i oszczędności, IKE, polisa jako zabezpieczenie - tel. (502) 122-587
Strona głównaKontaktPolisa ubezpieczeniowaKredytyPrzydatne informacje
» Start » Przydatne informacje

Przydatne strony z informacjami:

 

Kalkulator emerytalny - prognozowana przez ZUS emerytura:

 http://mojaemerytura.zus.pl

 

Kalkulator emerytalny – dostępny na stronie KNF dawniej KNUiFE:

www.knuife.gov.pl

 

Strona Komisji Nadzoru Finansowego:

www.knf.gov.pl

 

Akty prawne:

 www.knuife.gov.pl/ubezpieczenia

www.knuife.gov.pl/fundusze

Ustawa o organizacji funkcjonowaniu funduszy emerytalnych

Ustawa o funduszach inwestycyjnych

 

 

Słownik najważniejszych pojęć na stronie KNUiFE:

www.knuife.gov.pl/su/fundusze

 

Jaka część Twojego wynagrodzenia trafia do OFE?

Założenia zreformowanego systemu emerytalnego

/na podstawie informacji KNF dostępnej na stronie www.knf.gov.pl/

System emerytalny po reformie l. 1998/99 składa się z trzech komponentów, tzw. filarów, z których każdy charakteryzuje się odmiennymi cechami:

I FILAR - ZUS/FUS: obowiązkowy, powszechny, repartycyjny, administrowany przez państwo >>>więcej informacji: ZUS
II FILAR - PTE/OFE: obowiązkowy, powszechny, kapitałowy, zarządzany przez prywatne podmioty
III FILAR: dodatkowy, dobrowolny, kapitałowy, zarządzany przez prywatne podmioty. Forma zbiorowa: pracownicze programy emerytalne (PPE) - tworzone przez pracodawców dla zatrudnianych przez nich pracowników.
Nową formę dodatkowego oszczędzania tworzy ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych (IKE) (Dz.U. Nr. 116, poz.1205), która wejdzie w życie 1 września 2004 r.
Elementem wspólnym całego systemu emerytalnego jest działanie na zasadzie zdefiniowanej składki, co oznacza, że wysokość przyszłego świadczenia jest ściśle powiązana z wielkością środków przekazanych na ten cel przez świadczeniobiorcę.

Jednym z podstawowych założeń reformy było zwiększenie bezpieczeństwa systemu emerytalnego poprzez zapewnienie wypłaty świadczeń emerytalnych z różnych źródeł - z dwóch lub trzech, dla tych którzy podejmą decyzję o dokonywaniu dodatkowych oszczędności. Funkcjonowanie powszechnych towarzystw emerytalnych i otwartych funduszy emerytalnych oraz pracowniczych programów emerytalnych, a także zakres nadzoru państwa w obszarze ich działania reguluje:
-ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz.U.97.139.934, z późn. zm.)
- ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. Nr 116, poz. 1207)
- ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym

Otwarte fundusze emerytalne - zasady funkcjonowania

Otwarte fundusze emerytalne (OFE) stanowią kapitałową cześć nowego systemu emerytalnego, tzw. II filar. Istotą działalności otwartych funduszy emerytalnych jest gromadzenie i inwestowanie środków pieniężnych członków OFE z przeznaczeniem na wypłatę członkom funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego. Środki pieniężne trafiają do OFE poprzez ZUS w postaci części składek na ubezpieczenie emerytalne: do OFE trafia 7,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne.

Fundusze emerytalne mają charakter otwarty, co oznacza, że każdy uprawniony może dowolnie wybrać fundusz, a fundusz nie może odmówić mu członkostwa. Zarazem istnieje obowiązek przynależności do funduszu dla każdej osoby objętej ubezpieczeniem społecznym urodzonej po 31 grudnia 1968 r. Osoby, które nie wybrały funduszu są przypisywane do funduszu w drodze losowania, które organizuje ZUS. Członek funduszu może zdecydować o zmianie funduszu, a fundusz do którego należy nie może ograniczać jego prawa do wystąpienia, jeżeli dokonał on wyboru innego funduszu. Decyzja o zmianie funduszu oznacza przeniesienie do tego funduszu zgromadzonych środków w drodze tzw. wypłaty transferowej.

Otwarte fundusze emerytalne są odrębnymi podmiotami, mają osobowość prawną. Są jednak tworzone, zarządzane i reprezentowane w stosunkach z osobami trzecimi przez powszechne towarzystwa emerytalne (PTE) - podmioty prywatne działające w formie spółek akcyjnych. Zarówno OFE, jak i zarządzające nimi PTE, podlegają nadzorowi państwa - właściwym organem nadzoru jest Komisja Nadzoru Finansowego (KNF).

PTE co do zasady może zarządzać tylko jednym funduszem emerytalnym. Towarzystwa mogą się łączyć lub być nabywane przez inne towarzystwa emerytalne. W takich sytuacjach fundusz emerytalny jest likwidowany, ale zawsze odbywa się to w drodze przeniesienia aktywów - a więc środków zgromadzonych na rachunkach członków - do innego otwartego funduszu emerytalnego. Wszystkie zmiany struktury podmiotowej rynku, jak również zmiany właścicielskie, wymagają zezwolenia organu nadzoru. Podstawową przesłanką dla wydania zgody jest właściwe zabezpieczenie interesów członków OFE.

Fundusze mając osobowość prawną, nie posiadają jednakże zdolności upadłościowej tzn. nie mogą ogłosić bankructwa - fundusz dysponuje majątkiem odrębnym od majątku towarzystwa i w przypadku ogłoszenia upadłości towarzystwa aktywa funduszu nie wchodzą w skład jego masy upadłościowej.

Aktywa otwartego funduszu emerytalnego przechowywane są przez wybranego przez fundusz depozytariusza, którym może być bank spełniający wymienione w ustawie warunki lub Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. Podstawowym obowiązkiem depozytariusza jest przechowywanie aktywów funduszu oraz zapewnienie, aby były one lokowane zgodnie z przepisami prawa oraz statutem funduszu. Zapewnia on również zgodne z przepisami prawa i statutem funduszu wykonywanie obowiązków funduszu.

Depozytariusz jest obowiązany poinformować niezwłocznie organ nadzoru o wszelkich działaniach i zaniechaniach oraz nieprawidłowościach funduszu, które w jego ocenie, stanowią naruszenie prawa, postanowień statutu funduszu lub powodują, że interesy członków funduszu nie są należycie uwzględniane. Jeżeli depozytariusz nie wykonuje obowiązków określonych w umowie o przechowywanie aktywów funduszu, fundusz wypowiada umowę, zawiadamiając KNUiFE.

Depozytariusz jest obowiązany do występowania w imieniu członków funduszu z powództwem przeciwko towarzystwu z tytułu szkody spowodowanej niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem przez towarzystwo obowiązków w zakresie zarządzania funduszem i jego reprezentacji.

Obowiązkiem funduszu emerytalnego zapisanym w ustawie jest lokowanie aktywów, z zastrzeżeniem zapewnienia maksymalnego stopnia bezpieczeństwa i rentowności dokonywanych lokat.

Politykę lokacyjną otwartych funduszy emerytalnych ograniczają limity inwestycyjne, ściśle określające rodzaj i ilość instrumentów finansowych, powiązanym bezpośrednio z ryzykiem jakie niesie za sobą lokowanie w określone grupy instrumentów.

Aktywa OFE mogą być lokowane między innymi w:

- obligacje, bony i inne papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski oraz pożyczki i kredyty udzielane tym podmiotom
- obligacje i inne papiery wartościowe gwarantowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski, a także depozyty, kredyty i pożyczki przez nie gwarantowane
- depozyty bankowe i bankowe papiery wartościowe
- akcje spółek notowanych na regulowanym rynku giełdowym
- akcje narodowych funduszy inwestycyjnych
- obligacje i inne dłużne papiery wartościowe emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego i zabezpieczone całkowicie obligacje innych podmiotów
- jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych.

Inwestowanie w poszczególne kategorie lokat podlega dodatkowym ograniczeniom ilościowym. Nie podlegają limitom inwestycje w obligacje Skarbu Państwa i bony skarbowe.
Minimalną akceptowaną zyskowność inwestycji zapewnia mechanizm minimalnej wymaganej stopy zwrotu. Minimalna wymagana stopa zwrotu to stopa zwrotu niższa o 50% od średniej ważonej stopy zwrotu wszystkich funduszy, lub o 4 pkt procentowe, w zależności od tego, która z tych wielkości jest niższa. Średnia ważona stopa zwrotu wszystkich funduszy, obejmująca ostatnie 36 miesięcy, podawana jest do publicznej wiadomości przez Komisję na koniec marca i września. 

Jeżeli stopa zwrotu któregoś z funduszy jest niższa od minimalnej wymaganej, powstały niedobór pokrywany jest w pierwszej kolejności z umorzenia jednostek rozrachunkowych zgromadzonych na rachunku rezerwowym, następnie z umorzenia jednostek rozrachunkowych zgromadzonych na rachunku części dodatkowej Funduszu Gwarancyjnego. Jeżeli środki te nie są wystarczające, pokrycie niedoboru następuje kolejno ze środków własnych PTE, a jeżeli i te środki nie wystarczają, z pozostałych środków Funduszu Gwarancyjnego, z zastrzeżeniem, że w pierwszej kolejności pokrywany jest on ze środków części podstawowej Funduszu Gwarancyjnego. Ostatecznym gwarantem pokrycia niedoboru jest Skarb Państwa.

Otwarte fundusze emerytalne obowiązane są do realizacji określonych obowiązków informacyjnych - wobec swoich członków oraz organu nadzoru. Raz w roku, w określonym w statucie dzienniku o zasięgu krajowym przeznaczonym do ogłoszeń funduszu, ogłaszają prospekt informacyjny, zawierający statut funduszu, informację nt. wyników inwestycyjnych oraz sprawozdanie finansowe funduszu. Prospekt informacyjny przekazywany jest także na każde żądanie członka funduszu oraz przed zawarciem umowy o członkostwo w funduszu. Ponadto fundusze przesyłają każdemu członkowi, nie rzadziej niż co 12 miesięcy, informację o wysokości środków znajdujących się na rachunku, terminach wpłat składek i wypłat transferowych, ich przeliczeniu na jednostki rozrachunkowe oraz dane dotyczące wyników inwestycyjnych funduszu. Na każde żądanie członka fundusz obowiązany jest zapewnić pisemną informację o wysokości środków zgromadzonych na rachunku.

Ponadto fundusz przekazuje do organu nadzoru i publikuje na ogólnodostępnej stronie internetowej informacje dotyczące struktury swoich aktywów - w różnym zakresie w odstępach miesięcznych, półrocznych i rocznych.

Zgodnie z przepisami ustawy, otwarty fundusz emerytalny może pobierać następujące rodzaje opłat:
- opłatę od składki, czyli tzw. opłatę dystrybucyjną
Opłata pobierana jest od składki, potrącenie tej opłaty następuje przed przeliczeniem składek na jednostki rozrachunkowe. Opłata od składki nie może przekroczyć 7%. Docelowo w roku 2014 opłata ta zostanie obniżona do 3,5 %. Ustawa przewiduje, że będzie to następować stopniowo wg poniższego harmonogramu:

- do końca roku 2010 - 7%
- w roku 2011 - 6,125%
- w roku 2012 - 5,25%
- w roku 2013 - 4,375%
- w roku 2014 i latach następnych - 3,5%
Otwarty fundusz stosuje jednolitą metodę obliczania i pobierania tych opłat w stosunku do wszystkich członków.

- opłatę za zarządzanie
Część stała opłaty za zarządzanie to kwota ustalona w statucie, nie wyższa niż 0,045% zarządzanych aktywów netto w skali miesiąca przy wartości aktywów do 8 mld zł. Powyżej tej kwoty maksymalna wartość tej opłaty jest proporcjonalnie niższa. Część zmienna zależy od wyników inwestycyjnych osiąganych przez fundusz, wysokość tej opłaty wynosi 0,005% wartości aktywów netto w skali miesiąca. W tej wysokości może ona być pobrana tylko w funduszu który osiągnął w danym okresie najwyższą stopę zwrotu. Cześć zmienna opłaty za zarządzanie nie jest natomiast pobierana w funduszu, który osiągnął w danym okresie najniższą stopę zwrotu. W pozostałych funduszach ta część opłaty pobierana jest proporcjonalnie do osiągniętych wyników - jest tym większa im wyższa stopa zwrotu.


- opłatę z tytułu dokonania wypłaty transferowej
Opłata jest pobierana w wyniku decyzji członka o przeniesieniu środków do innego otwartego funduszu (tzw. wypłata transferowa) - jest pobierana tylko w przypadku, gdy staż członkowski jest niższy niż 24 miesiące. Opłata wynosi 160 zł i 80 zł, w zależności od stażu członkowskiego w funduszu i pokrywana jest ze środków własnych członka funduszu.
- inne koszty pokrywane przez fundusz bezpośrednio z jego aktywów - koszty związane z realizacją transakcji nabywania lub zbywania aktywów funduszu (stanowiące równowartość opłat ponoszonych na rzecz osób trzecich, z których pośrednictwa fundusz jest obowiązany korzystać) oraz koszty związane z przechowywaniem tych aktywów (stanowiące równowartość wynagrodzenia depozytariusza).

Każdy członek funduszu ma w funduszu emerytalnym indywidualny rachunek, na którym odnotowana jest ilość tzw. jednostek rozrachunkowych. Wartość jednostki rozrachunkowej ustalana jest każdego dnia roboczego w oparciu o wartość aktywów funduszu. Pozwala to członkowi funduszu na stały wgląd w wysokość zgromadzonych środków. Środki gromadzone w funduszu emerytalnym są własnością członków (z podstawowym ograniczeniem tego prawa w zakresie możliwości wypłaty, która co do zasady nastąpi po osiągnięciu przez członka wieku emerytalnego). W przypadku śmierci członka funduszu są dzielone. Jeżeli w chwili śmierci członek otwartego funduszu pozostawał w związku małżeńskim objętym wspólnością majątkową, fundusz dokonuje wypłaty transferowej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego na rachunek małżonka zmarłego w otwartym funduszu. Drugą połowę środków wypłacana jest osobie wskazanej przez członka funduszu - takiego rozrządzenia dokonuje się w momencie przystąpienia do funduszu. W przypadku braku takiego rozrządzenia środki wchodzą w skład spadku i podlegają ogólnym zasadom dziedziczenia.

Ponieważ środki w OFE wchodzą w skład wspólności majątkowej (o ile istnieje ona pomiędzy małżonkami) - w przypadku rozwodu ulegają podziałowi.

PPE - zasady funkcjonowania


PPE w systemie emerytalnym


Podstawową zasadą wprowadzonego w Polsce w roku 1998 systemu emerytalnego jest powiązanie wysokości przyszłego świadczenia emerytalnego z wysokością opłacanej składki. Ponieważ system ma w dużej mierze charakter kapitałowy, tzn. środki są nie tylko gromadzone, ale też inwestowane, wysokość świadczenia będzie zależeć również od efektywności inwestowania tych środków.

Nowy system emerytalny zakłada, że wysokość świadczenia emerytalnego będzie w dużej mierze wynikiem indywidualnej zapobiegliwości przyszłych emerytów. Wyrazem tej zasady jest stworzenie form dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę, które składają się na III filar systemu emerytalnego. Począwszy od września 2004 roku na III filar składają się zarówno indywidualne, jak i zbiorowe formy oszczędzania. Nowowprowadzone IKE służą do oszczędzania indywidualnego, zaś funkcjonujące od roku 1999 PPE to programy emerytalne tworzone przez pracodawców dla zatrudnianych przez nich pracowników. Pracownicze programy emerytalne cechuje:

dobrowolność - zarówno pracodawca nie ma obowiązku tworzenia PPE w swoim zakładzie pracy, jak i pracownik nie ma obowiązku uczestnictwa w programie
oraz
emerytalny cel - zgromadzone środki przeznaczone są na emeryturę i ich wypłata następuje po uzyskaniu wieku emerytalnego lub nabyciu wcześniejszych uprawnień emerytalnych przez uczestnika programu.

Zasady działania i formy PPE


Czym jest PPE?

PPE są formą zorganizowanego, grupowego, systematycznego oszczędzania na przyszłą emeryturę. Składki uczestników programu są naliczane i odprowadzane przez pracodawcę do wybranej instytucji finansowej, które zajmują się gromadzeniem i zarządzaniem tymi środkami. Sam pracowniczy program emerytalny jest tylko umową (zespołem umów) określającą wzajemne zobowiązania pracodawcy i pracowników w związku z prowadzeniem przez pracodawcę programu.

PPE nie jest zatem instytucją finansową - środki w ramach programu trafiają do już istniejących instytucji finansowych, działających według właściwych sobie zasad - zakładu ubezpieczeń, funduszu inwestycyjnego lub są zarządzane przez zarządzającego zagranicznego. Wyjątkiem jest pracowniczy fundusz emerytalny (PFE), który jest podmiotem tworzonym specjalnie dla gromadzenia środków z w ramach PPE, zwykle tworzony jest wspólnie dla kilku programów. PFE jest zarządzany przez wyłącznie w tym celu tworzone Pracownicze Towarzystwo Emerytalne - analogicznie jak w przypadku OFE i zarządzających nimi PTE. W tym wypadku mamy do czynienia z instytucją finansową powołaną specjalnie do obsługi PPE.

Podstawą funkcjonowania pracowniczego programu jest:

umowa zakładowa, zawierana przez pracodawcę z reprezentacją pracowników a dotycząca zasad na jakich pracodawca prowadzi program oraz
umowa z wybraną z instytucją finansową dotycząca inwestowania gromadzonych środków; w przypadku programu prowadzonego w formie pracowniczego funduszu emerytalnego kwestie objęte umową z instytucją finansową reguluje statut pracowniczego funduszu emerytalnego.

Każdy PPE podlega wpisowi do rejestru prowadzonego przez organ nadzoru - Komisję Nadzoru Finansowego (KNF).


Formy PPE

Pracownicze programy emerytalne mogą być tworzone w jednej z poniższych form:

- umowy z funduszem inwestycyjnym (umowy o wnoszenie przez pracodawców składek pracowników do funduszu inwestycyjnego)

Umowa może być zawarta z różnymi funduszami inwestycyjnymi zarządzanymi przez to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Wtedy uczestnik programu będzie miał prawo do przenoszenia środków w obrębie funduszy zarządzanych przez dane towarzystwo lub podziału środków znajdujących się w tych funduszach - na zasadach określonych w umowie zakładowej.

- umowy grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (umowy grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń w formie grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym)

Umowa grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń musi spełniać kilka dodatkowych warunków - co najmniej 85 proc. każdorazowej składki podstawowej musi być przeznaczone na ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy, czyli na funkcję oszczędnościową umowy oraz co najmniej 1 proc. składki na pokrycie ochrony ubezpieczeniowej. Ze środków inwestowanych nie mogą być potrącane koszty ochrony ubezpieczeniowej w przypadku nieopłacenia składki ubezpieczenia na życie oraz związanego z ryzykiem chorobowym i wypadkowym. Ochrona ubezpieczeniowa uczestników jest utrzymana także w przypadku nieterminowego przekazania składki przez pracodawcę - do 45 dni od dnia wymagalności składki, po tym terminie ochrona ubezpieczeniowa może ulec zawieszeniu.
Umowa z zakładem ubezpieczeń nie może także przewidywać przeznaczenia składki dodatkowej na koszty ochrony ubezpieczeniowej.

- pracowniczego funduszu emerytalnego (PFE), który jest zarządzany przez pracownicze towarzystwo emerytalne (PTE)

Specyficzną formą PPE jest pracowniczy fundusz emerytalny. Pracodawca lub pracodawcy tworzą sam fundusz oraz mające nim zarządzać towarzystwo emerytalne. Towarzystwo ma formę spółki akcyjnej. Jeżeli kolejny pracodawca przystępuje ze swoim PPE do już istniejącego funduszu nabywa akcje pracowniczego towarzystwa emerytalne.
Zasady funkcjonowania pracowniczych funduszy w dużej mierze zbliżone są do działania otwartych funduszy emerytalnych - ich działalność polega na gromadzenie środków pieniężnych i ich lokowanie z przeznaczeniem na wypłatę członkom funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego. Różnica polega na tym, że pracownicze towarzystwo zarządzające pracowniczym funduszem jest instytucją typu non-profit, podczas gdy powszechne towarzystwo zarządzające otwartym funduszem emerytalnym działają w celu osiągnięcia zysku, jako komercyjne przedsięwzięcia swoich akcjonariuszy. Do utworzenia prawniczego funduszu i towarzystwa emerytalnego potrzebna jest zgoda Komisji Nadzoru; podlegają one także jej nadzorowi.

- zarządzania zagranicznego

Umowa zawarta z zarządzającym zagranicznym lub statut funduszu nie może przewidywać pokrycia ze składek ryzyk o charakterze ubezpieczeniowym. W przypadku zarządzającego zagranicznego będącego zakładem ubezpieczeń stosuje się wyżej opisane zasady odnoszące się do umowy z krajowym zakładem ubezpieczeń, a w przypadku zarządzającego zagranicznego posiadającego osobowość prawną, którego udziałowcem jest pracodawca, stosuje się zasady dotyczące funkcjonowania PPE w formie funduszu emerytalnego.

Pracowniczy program emerytalny może być tworzony jako program:

- samodzielny jednego pracodawcy - zakładowy
- wspólny kilku pracodawców - międzyzakładowy

Składki i dysponowanie zgromadzonymi środkami

  • składka podstawowa i składka dodatkowa

W ramach PPE odprowadzane są dwa rodzaje składek - składka podstawowa i dodatkowa.

Składka podstawowa Składka dodatkowa
finansowana przez pracodawcę finansowana przez uczestnika z jego wynagrodzenia
kwota składki nie może być wyższa niż 7 proc. wynagrodzenia pracownika uczestnik może zmienić wysokość składki lub zrezygnować z jej wnoszenia
wysokość składki jest ustalana:
- procentowo od wynagrodzenia uczestnika
- w jednakowej kwocie dla wszystkich uczestników
- procentowo od wynagrodzenia, z określeniem maksymalnej, kwotowej wysokości
suma składek dodatkowych wnoszonych przez uczestnika do 1 PPE w ciągu roku nie może przekroczyć trzykrotności sumy odpowiadającej maksymalnej wysokości kwoty wpłaty na IKE (która wynosi 150 proc. średniego wynagrodzenia w gospodarce narodowej)
wartość składki nie jest wliczana do wynagrodzenia stanowiącego podstawę ustalania obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne potrącana z wynagrodzenia po jego opodatkowaniu
wysokość składki określa umowa zakładowa o ile zakładowa umowa nie zakazuje deklarowania składki - uczestnik sam deklaruje i określa wysokość składki ze swojego wynagrodzenia; zakładowa umowa określa minimalną wysokość możliwej do zadeklarowania składki


Pracodawca jest zobowiązany do terminowego i prawidłowego naliczania i odprowadzania na rachunek uczestnika w instytucji finansowej składek podstawowych, oraz do naliczania, potrącania i odprowadzania składek dodatkowych.

  • zawieszenie odprowadzania składek podstawowych

Opłacanie składki podstawowej może zostać zawieszone w sytuacji pogorszenia się kondycji finansowej pracodawcy. Pracodawca ma prawo do zawieszenia odprowadzania składki lub czasowego ograniczenia jej wysokości - decyzję podejmuje jednostronnie, co oznacza, że nie musi konsultować jej z przedstawicielami pracowników. Jednostronne zawieszenie odprowadzania składek podstawowych nie może przekroczyć 3 miesięcy w okresie obejmującym kolejnych 12 miesięcy; jeżeli jednak przewiduje to zakładowa umowa - okres zawieszenia może wynosić do 6 miesięcy.

Po upływie tego okresu, pracodawca może zawrzeć z reprezentacją pracowników porozumienie o zawieszeniu naliczania i odprowadzania składek podstawowych lub czasowym ograniczeniu ich wysokości - do porozumienia dochodzi, jeżeli reprezentacja pracowników uzna, że jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy.

Niezwłocznie po zawarciu porozumienia jest ono przekazywane przez pracodawcę do Komisji Nadzoru, która wpisuje najważniejsze postanowienia umowy do rejestru PPE. Komisja Nadzoru odmawia wpisu, jeżeli postanowienia porozumienia są sprzeczne z przepisami ustawy o pracowniczych programach emerytalnych.

Istnieje ograniczenie czasowe obowiązywania takiego porozumienia - łączny okres obowiązywania porozumienia nie może przekroczyć 24 miesięcy w okresie obejmującym 48 kolejnych miesięcy. Nieco inne zasady obowiązują w przypadku zagrożenia upadłością pracodawcy.

Porozumienie jest rozwiązywane przez pracodawcę w przypadku ustania przyczyny, która była przyczyną jego zawarcia. Pracodawca jest zobowiązany poinformować o tym Komisję Nadzoru oraz rozpocząć naliczanie i odprowadzanie składek podstawowych począwszy od kolejnego miesiąca po miesiącu, w którym nastąpiło rozwiązanie lub wygaśniecie porozumienia.

  • zasady wycofywania i przenoszenia środków zgromadzonych w PPE

Środki zgromadzone w ramach PPE są własnością uczestnika - podlegają one odpowiednio:

- wypłacie uczestnikowi lub osobom uposażonym
- przeniesieniu do innego pracowniczego programu lub na indywidualne konto emerytalne (IKE) [wypłata transferowa]
- w szczególnym przypadku zwróceniu uczestnikowi.

  • regulacje podatkowe

Składki na pracowniczy program są odprowadzane po opodatkowaniu.

Składka podstawowa, którą finansuje pracodawca, stanowi przychód pracownika podlegający opodatkowaniu.

Składka dodatkowa jest potrącana z wynagrodzenia pracownika po odprowadzeniu podatku dochodowego od osób fizycznych.

Wobec opodatkowania składek wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych są wypłaty środków z pracowniczego programu emerytalnego na rzecz uczestnika lub osób uprawnionych do tych środków po śmierci uczestnika, a także wypłaty transferowe środków zgromadzonych w ramach PPE do innego pracowniczego programu lub na indywidualne konto emerytalne.

Opodatkowaniu podlega natomiast dochód uczestnika pracowniczego programu z tytułu zwrotu środków zgromadzonych w PPE - podstawą opodatkowania jest różnica między kwotą stanowiącą wartość środków zgromadzonych w ramach PPE, a sumą wpłat dokonanych do PPE.

Tworzenie i rejestracja PPE

Tworzenie PPE

Inicjatywa utworzenia w zakładzie pracy PPE może wyjść zarówno od pracowników - np. zakładowej organizacji związkowej - jak i od samego pracodawcy. Decyzja o utworzeniu należy jednak wyłącznie do pracodawcy i jest jego dobrowolnym wyborem.

Pierwszy krok w formalnej procedurze tworzenia PPE należy do pracodawcy, który przedstawia swoim pracownikom ofertę utworzenia w zakładzie pracy pracowniczego programu emerytalnego. Oferta pracodawcy powinna zawierać projekt umowy zakładowej wraz z warunkami umowy z instytucją finansową lub statutem/projektem statutu funduszu emerytalnego. Pracodawca powinien przy tym określić okres ważności oferty - nie krótszy niż 3 miesiące.

W celu utworzenia programu pracodawca zawiera umowę z reprezentacją pracowników - zwaną umową zakładową. W przypadku, gdy w zakładzie pracy działają związki zawodowe, one reprezentują pracowników. W innym przypadku - reprezentacja pracowników wybierana jest przez załogę, w trybie przyjętym u danego pracodawcy. Umowa zakalcowa musi być sformułowana w ten sposób, ze prawo uczestnictwa przysługiwać będzie, co najmniej połowie pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy, a jeżeli zatrudnionych jest więcej niż 500 pracowników - co najmniej 1/3 pracowników.

Jeżeli kilku pracodawców tworzy program - w miejsce umowy zakładowej zawierana jest umowa międzyzakładowa.

Kolejne etapy to zawarcie przez pracodawcę umowy z wybraną z instytucją finansową oraz złożenie wniosku o wpis programu do rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru.

Rejestracja programu

Pracowniczy program emerytalny może rozpocząć działalność dopiero po zarejestrowaniu programu przez Komisję Nadzoru Finansowego. W tym celu pracodawca składa wniosek o wpis PPE do rejestru. We wniosku powinny być zawarte dane pracodawcy i instytucji zarządzającej środkami - nazwa (firma), adres siedziby, numer REGON, adres do korespondencji (wraz z dokumentami potwierdzającymi dane pracodawcy, np. statut, wypis z rejestru handlowego, decyzja o nadaniu numeru REGON).

Ponadto do wniosku powinny być dołączone:

- umowa zakładowa
- umowa z instytucją finansową lub statut funduszu emerytalnego
- wzór deklaracji o przystąpieniu do programu, którą składają pracownicy 
- informacja o umocowaniu reprezentacji pracowników do zawarcia umowy zakładowej 
- zaświadczenie ZUS o braku zaległości w opłacaniu składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne
- zaświadczenie urzędu skarbowego o braku zaległości podatkowych.

W przypadku pracowniczego programu w formie zarządzania zagranicznego, do rejestracji programu konieczne jest przesłanie przez zagraniczny organ nadzoru informacji o akceptacji zarządzania programem przez zarządzającego zagranicznego.

Komisja Nadzoru jest obowiązana rozpatrzyć wniosek o wpis programu do rejestru w terminie 1 miesiąca od dnia jego złożenia. Jeżeli wniosek nie spełnia warunków wynikających z przepisów ustawy, Komisja Nadzoru jest zobowiązana w terminie 1 miesiąca wezwać pracodawcę do usunięcia nieprawidłowości, wyznaczając w tym celu odpowiedni termin nie krótszy niż 3 tygodnie.

Komisja Nadzoru może odmówić rejestracji programu wyłącznie w przypadku, gdy pracodawca nie poprawił dokumentów dołączonych do wniosku w wyznaczonym terminie lub program jest niezgodny z przepisami ustawy o pracowniczych programach emerytalnych.

Pracodawca ma ponadto obowiązek zgłaszania do rejestru zmian zawartych we wniosku danych pracodawcy - w terminie 30 dni od ich zaistnienia - lub danych instytucji zarządzającej środkami - w terminie 30 dni od otrzymania informacji o tych zmianach. W przypadku zmiany formy programu lub warunków uczestnictwa w programie określonych w umowie zakładowej, pracodawca jest zobowiązany do złożenia wniosku o wpis zmian do rejestru - w terminie 14 dni od ich zaistnienia.

Wpis programu do rejestru lub odmowa wpisu, wpis zmian do rejestru lub odmowa wpisu następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Prawa uczestnika i obowiązki pracodawcy

Prawo do uczestnictwa w PPE przysługuje wszystkim pracownikom zatrudnionym u danego pracodawcy nie krócej niż 3 miesiące, pod warunkiem, że umowa zakładowa nie przewiduje innego okresu zatrudnienia.

Osoba zatrudniona u kilku pracodawców prowadzących pracownicze programy może w tym samym czasie uczestniczyć w więcej niż jednym programie.

W deklaracji uczestnictwa w pracowniczym programie uczestnik może wskazać dowolnie wybraną przez siebie osobę lub kilka osób uprawnionych do odbioru zgromadzonych dotychczas środków na wypadek jego śmierci. Uczestnik może w dowolnym czasie odwołać lub zmienić rozrządzenie na wypadek śmierci.

Poprzez złożenie pracodawcy pisemnego oświadczenia woli uczestnik może dokonać w każdej chwili wypowiedzenia uczestnictwa w programie. W takim przypadku zgromadzone środki pozostaną na rachunku uczestnika do czasu ich wypłaty, wypłaty transferowej lub zwrotu.

Uczestnik pracowniczego programu może dokonać wypłaty transferowej środków zgromadzonych w programie do innego programu w którym uczestniczy lub na indywidualne konto emerytalne - dokonanie wypłaty transferowej jest możliwe jednak jedynie w przypadku, kiedy uczestnik nie pozostaje w stosunku pracy z pracodawcą prowadzącym dany program (wyjątkiem jest likwidacja pracowniczego programu).

Pracodawca, który zdecydował się utworzyć PPE w swoim zakładzie pracy ma obowiązek wynegocjować zasady pracowniczego programu i zawrzeć umowę zakładową z reprezentacją pracowników, a następnie złożyć wniosek do Komisji Nadzoru o wpis PPE do rejestru.

Pracodawca prowadzący pracowniczy program jest zobowiązany do terminowego i prawidłowego naliczania i odprowadzania składek podstawowych oraz naliczania, potrącania i odprowadzania składek dodatkowych na rachunki uczestników PPE.

Ponadto pracodawca ma obowiązek przekazywania uczestnikom PPE informacji o wszystkich istotnych z punktu widzenia uczestnika zasadach funkcjonowania programu. Informacja powinna zawierać m.in.:

- formę programu
- nazwę instytucji zarządzającej środkami
- określenie wysokości składki podstawowej oraz sumy składek dodatkowych, które mogą być wniesione przez uczestnika do programu.
 - wskazanie przepisów podatkowych dotyczących zgromadzonych środków
- omówienie zasad wypłaty, wypłaty transferowej oraz zwrotu środków zgromadzonych na rachunku uczestnika
 - wskazanie trybu zmiany deklaracji uczestnika, konsekwencji tych zmian i warunków odstąpienia uczestnika od programu
 - omówienie możliwości zadysponowania przez uczestnika prawami do zgromadzonych środków
 - wskazanie przypadków, w których następuje likwidacja programu i konsekwencji likwidacji.
 

Pracodawca składa także roczną informację na temat prowadzonego PPE do Komisji Nadzoru, w terminie do 1 marca za rok poprzedni. Informacja przygotowywana jest według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej i zawiera podstawowe dane o realizowanym PPE.

Nadzór nad OFE i PPE

Nadzór nad OFE

Rynek OFE, ze względu na swoją specyfikę, jako część systemu zabezpieczenia społecznego, jest reglamentowany i nadzorowany przez państwo. Zadanie to jest realizowane przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF). Zgodnie z ustawą zadaniem Komisji w tym obszarze jest ochrona interesów członków funduszy emerytalnych.

Prowadzenie działalności przez PTE i OFE wymaga zezwolenia. Nadzorowi podlega działalność operacyjna, stan majątkowy i polityka lokacyjna.

Swoje zadania Komisja realizuje poprzez sprawowanie nadzoru instytucjonalnego i finansowego nad działalnością funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych. Kontrola instytucjonalna obejmuje przede wszystkim wydawanie zezwoleń na utworzenie towarzystw i funduszy emerytalnych oraz ich cofanie, wydawanie zezwoleń na połączenia i przejęcia towarzystw lub funduszy, a także przeprowadzanie bezpośredniej kontroli w siedzibie towarzystwa, depozytariusza i agenta transferowego (podmiotu prowadzącego rejestr członków funduszu) wraz z uprawnieniem wglądu do ksiąg, dokumentów i innych nośników informacji, żądania sporządzenia oraz wydania kopii tych dokumentów i nośników informacji oraz żądania udzielenia informacji przez członków władz statutowych i pracowników kontrolowanych podmiotów. Komisja nadzoruje także procedury przystąpienia do funduszu i transferu członków między funduszami oraz kontroluje przebieg działalności akwizycyjnej - w tym zakresie Komisja prowadzi rejestr osób uprawnionych do czynności akwizycyjnych na rzecz funduszu emerytalnego, dysponuje też uprawnieniem do przeprowadzania bezpośredniej kontroli w podmiotach prowadzących działalność akwizycyjną.

W ramach nadzoru finansowego KNF monitoruje proces gromadzenia i transferu składek, metody wyceny aktywów, zachowanie limitów inwestycyjnych, poziom minimalnej wymaganej stopy zwrotu, kontrolowane są także aktywa OFE u depozytariuszy i wpłaty do Funduszu Gwarancyjnego.

Bieżący wgląd w sytuację funduszy emerytalnych Komisja ma zapewniony dzięki wymogowi dostarczania przez nadzorowane podmioty dziennych informacji, które zawierają szczegółowe dane, m.in. liczbę członków, wysokość środków, które wpłynęły na ich konta, rodzaje i wysokość lokat w poszczególne instrumenty finansowe.

Dostęp do informacji nt. sytuacji nadzorowanych podmiotów Komisji zapewnia także uprawnienie do żądania udostępnienia przez towarzystwo kopii dokumentów związanych z działalnością funduszu lub towarzystwa oraz zapoznawania się z ich treścią oraz żądania wszelkich informacji i wyjaśnień, dotyczących działalności funduszu lub towarzystwa.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w działalności PTE lub OFE Komisja może nałożyć kary pieniężne. Komisja może również wydać decyzję o cofnięciu zezwolenia na utworzenie towarzystwa w przypadku stwierdzenia rażącego lub uporczywego naruszania przez fundusz lub towarzystwo przepisów ustawy, statutu funduszu lub towarzystwa, lub prowadzenia działalności rażąco naruszającej interes członków funduszu.

Nadzór nad PPE

Pracownicze programy emerytalne są nadzorowane w zakresie ich zgodności z prawem przez Komisję Nadzoru Finansowego. Także zagraniczny zarządzający podlega nadzorowi Komisji Nadzoru w zakresie zgodności jego działalności dot. prowadzenia PPE z wymogami prawa polskiego. Komisja Nadzoru ma prawo do żądania od pracodawcy wszelkich informacji, dokumentów i wyjaśnień związanych z możliwymi nieprawidłowościami w funkcjonowaniu programu.

Jeżeli pracodawca prowadzi program niezgodnie z prawem jest wzywany do usunięcia nieprawidłowości - wyznaczony termin nie może być krótszy niż 14 dni. W przypadku nie usunięcia nieprawidłowości przez pracodawcę prawo pozwala na nałożenie kary pieniężnej w wysokości do 500.000 złotych.

Jeżeli Komisja Nadzoru stwierdzi nieprawidłowości w realizacji programu przez zarządzającego zagranicznego, niezwłocznie powiadamia zagraniczny organ nadzoru.

Nadzorowi na odrębnych zasadach podlegają także instytucję finansowe do których trafiają środki w ramach PPE.

Zarządzający zagraniczny podlega nadzorowi organu nadzoru państwa członkowskiego UE, na terytorium którego ma swoją siedzibę.

Uwaga:

Z dniem 4 kwietnia 2008 r., marka ING Nationale-Nederlanden ulega skróceniu do ING.

Dorota Rogalska
Adres biura ING:
Warszawa, Młynarska 8/12
e-mail: dorota.rogalska@ingfinanse.pl
Dorota Rogalska Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie 502 122-587
WebOn.pl